Kiedy ukazał się film Spielberga „Lista Schindlera”, w którym reżyser umieścił scenę pokazującą okrucieństwo polskich dzieci wobec Żydów, odezwały się nieśmiałe protesty. Odpowiedział na nie pan Tomasz Jastrun wyjaśniając, że prawda z reguły bywa „nudna”, więc w ramach walki z nudą trzeba od czasu do czasu „dodać dramatyzmu” – i to właśnie zrobił Spielbierg. No dobrze, ale jeśli prawdę zastąpimy „dramatyzmem”, to co właściwie wtedy pokazujemy? Wtedy pokazujemy legendę.

We wtorek odbyła się w Warszawie uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod gmach Muzeum Żydów Polskich. Wzięły w nim udział liczne ważne osobistości, z prezydentem Lechem Kaczyńskim, ministrem Ujazdowskim, prezydentką Warszawy, Hanną Gronkiewicz-Waltz oraz przewodniczącym Światowego Kongresu Żydów Ronaldem Lauderem i naczelnym rabinem Tel Awiwu, Meirem Lau.

Budowę muzeum częściowo sfinansuje polski rząd i władze Warszawy, które już wcześniej bezpłatnie przekazały teren. Rząd i Warszawa mają dać po 40 mln złotych, podczas gdy „darczyńcy z różnych krajów” – 45 mln.

Widać, że władze państwowe i samorządowe nadają tej inwestycji najwyższy priorytet, w odróżnieniu np. od pomnika ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na ludności polskiej Kresów Wschodnich, który wzbudza „kontrowersje”, zwłaszcza w środowisku „Gazety Wyborczej”.

Muzeum Historii Żydów Polskich, jak zresztą każde muzeum, ma służyć m.in. celom „edukacyjnym”, pokazując zarówno jasne, jak i „ciemne” karty historii Żydów polskich. W takim programie jest miejsce zarówno na prawdę, jak i niestety – na legendę.

Wszystko zależy od tego, czy tej działalności edukacyjnej będzie nadawał ton „światowej sławy historyk” Jan Tomasz Gross, czy jacyś poważniejsi autorzy. Czy sztandarową postacią będzie, dajmy na to, Jerzy Kosiński, czy jednak – Szymon Askenazy.

„Już w podziemiach synagog wszystko złoto leży” – pisał Julian Tuwim w pastiszu „Anonimowe mocarstwo”, będącym satyrą na twórczość Adolfa Nowaczyńskiego. Wspominam o Nowaczyńskim nie tylko dlatego, że wykpiwając różne legendy o Józefie Piłsudskim stracił oko wybite przez „nieznanych sprawców” – ale również dlatego, że Tuwim w tym wierszu był chyba mimowolnie wspierany przez proroctwa.

Oto opisał dzisiejszy stan światowych finansów, z tym, że złoto nie leży oczywiście w podziemiach żadnych „synagog”, tylko banków, które jednak też są rodzajem świątyń Złotego Cielca – obok kultu Świętego Spokoju – najpotężniejszej religii współczesności. Złoto jest w piwnicach, natomiast w obiegu – wyłącznie papierowe „świstki” – wśród nich „euro”, banknoty przez nikogo w ogóle nawet nie podpisane.

Ale pieniądz gorszy wypiera pieniądz lepszy nie tylko w finansach. Tandeta wdziera się wszędzie, również do historii, przede wszystkim w postaci „legend”, w których popularyzację angażuje się dzisiaj już nie tylko „prasę międzynarodową” i przemysł rozrywkowy, ale również – rządy, prokuratury i sądy. „Gdy car prorocze ma widzenia, zawsze je spłyci cham i łyk. Dlatego muszą być więzienia, zsyłka i łagier, kat i stryk”.

Muzeum ma zostać otwarte w 2009 roku – akurat wtedy, gdy zgodnie z rozkazem z Deklaracji Berlińskiej, mamy przyjąć konstytucję Unii Europejskiej. Czasu zostało niewiele i pewnie dlatego Ronald Lauder na konferencji prasowej w Brukseli ponownie wezwał polski rząd do „szybkiej” wypłaty odszkodowań.

Ich wysokość szacowana jest na ok. 60 mld dolarów, więc kwota 45 mln złotych zebrana na warszawskie muzeum przez „darczyńców z różnych krajów” mogłaby się wtedy zwrócić prawie cztery tysiące razy.